Phát triển du lịch theo xu hướng tăng trưởng xanh và bền vững (kỳ 1)

Cập nhật:
Lượt xem: 678

Trước bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng đe dọa trực tiếp đến sinh kế của người dân, định hướng phát triển kinh tế theo hướng tăng trưởng xanh đang được nhiều quốc gia áp dụng. Trong đó, việc phát triển du lịch theo xu hướng này cũng không phải là ngoại lệ. Phát triển du lịch theo xu hướng tăng trưởng xanh sẽ giúp cho người dân đảm bảo cuộc sống gắn với sinh kế vốn có trên chính vùng đất của họ, nền kinh tế sẽ phát triển có tính ổn định và bền vững.

Đàn cò ở Đầm Vân Long, Ninh Bình (ảnh: Thế Phi)

1. Đặt vấn đề

Hiện nay, tăng trưởng xanh là xu hướng phát triển mang tính tất yếu được nhiều quốc gia quan tâm. Tăng trưởng xanh được hiểu là mô hình tăng trưởng nhằm biến những hạn chế về nguồn lực và ảnh hưởng của thảm họa thiên nhiên thành những cơ hội kinh tế giúp nâng cao tăng trưởng và giảm tác động xấu tới môi trường thông qua sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên và tăng đầu tư vào vốn tự nhiên. Rất nhiều quốc gia định hướng sử dụng mô hình tăng trưởng xanh để đồng thời đạt các mục tiêu về tăng trưởng kinh tế, phát triển xã hội và đặc biệt là bảo vệ môi trường, thích ứng với điều kiện của biến đổi khí hậu.

Trước bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng đe dọa trực tiếp đến sinh kế của người dân, định hướng phát triển kinh tế theo hướng tăng trưởng xanh đang được nhiều quốc gia áp dụng. Trong đó, việc phát triển du lịch theo xu hướng này cũng không phải là ngoại lệ. Phát triển du lịch theo xu hướng tăng trưởng xanh sẽ giúp cho người dân đảm bảo cuộc sống gắn với sinh kế vốn có trên chính vùng đất của họ, nền kinh tế sẽ phát triển có tính ổn định và bền vững. Đây có thể xem là định hướng giải quyết được bài toán phát triển kinh tế phù hợp với thực tế thích ứng với biến đổi khí hậu.

2. Quan niệm về “Tăng trưởng xanh”

Thuật ngữ “Tăng trưởng xanh” được giới thiệu lần đầu vào năm 2000 bởi giáo sư Paul Ekins, một học giả người Anh trong lĩnh vực kinh tế bền vững, đề cập đến sự phát triển kinh tế theo hướng đảm bảo sự thân thiện, bền vững về mặt môi trường. Đó là đặt sự tăng trưởng GDP trong yêu cầu bảo tồn hoặc tăng cường của các hệ sinh thái và mang lại nhiều đóng góp cho sức khỏe, phúc lợi và chất lượng cuộc sống của con người. Vấn đề này đã nhanh chóng trở thành một phương thức hay xu hướng phát triển được quan tâm và vận dụng cho nhiều lĩnh vực kinh tế, trong đó có du lịch.

Trải qua thời gian, dù còn nhiều cách hiểu và diễn giải khá phong phú, nhưng khái niệm “Tăng trưởng xanh” có thể được đúc kết ở 3 điểm mấu chốt đó là: 1) Tăng trưởng xanh là tăng trưởng sạch, thân thiện với môi trường, giảm phát thải khí nhà kính để giảm thiểu biến đổi khí hậu (ít carbon); 2) Tăng trưởng xanh là tăng trưởng theo chiều sâu, hao tổn ít nhiên liệu, tăng cường các ngành công nghiệp sinh thái, đổi mới công nghệ; 3) Tăng trưởng xanh là tăng trưởng bền vững, xóa đói giảm nghèo và phát triển công bằng. Ở chừng mực nhất định, về mặt ý nghĩa và tính chất, khái niệm này gần như tương đồng và là một phần cụ thể hóa, mang tính mấu chốt của khái niệm “Phát triển bền vững” (ở khía cạnh kinh tế) vốn đã được đưa ra và sử dụng từ nhiều thập kỷ trước.

Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) đã lập ra Chương trình Phát triển du lịch bền vững như là một sự sự khẳng định cho quan điểm về tầm quan trọng của vấn đề này. Cùng với đó, những năm gần đây, UNWTO đã xem việc phát triển du lịch theo hướng tăng trưởng xanh như là một phần của con đường phát triển bền vững. UNWTO nhấn mạnh vai trò tiềm năng của du lịch như một tác nhân kích thích kinh tế trong nền kinh tế xanh. Năm 2011, UNWTO đã phát hành cuốn sách Tourism in the Green Economy (Du lịch trong nền kinh tế xanh), điều này cho thấy quan điểm về việc phát triển du lịch theo hướng tăng trưởng xanh là rất quan trọng, cần thiết và gắn liền với sự phát triển nền kinh tế xanh.

3. Xu hướng tăng trưởng xanh trên thế giới

Tăng trưởng xanh không chỉ là sự lồng ghép bảo vệ môi trường trong phát triển kinh tế, mà còn đề cập đến sự phát triển cân bằng, hài hòa giữa các mục tiêu của các hoạt động trên mọi bình diện. Hiện nay, tăng trưởng xanh được coi là mô hình phát triển mới, nhiều nước và vùng lãnh thổ ủng hộ và hướng theo. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD): “Tăng trưởng xanh là thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế đồng thời đảm bảo các nguồn tài sản tự nhiên tiếp tục cung cấp các tài nguyên và dịch vụ môi trường thiết yếu cho cuộc sống của chúng ta. Để thực hiện điều này, tăng trưởng xanh phải là nhân tố xúc tác trong đầu tư và đổi mới, là cơ sở cho sự tăng trưởng bền vững và tăng cường tạo ra các cơ hội kinh tế mới”.

Ở cấp độ toàn cầu, Diễn đàn Tăng trưởng xanh Toàn cầu (Global Green Growth Forum - 3GF) lần thứ nhất, định hướng thúc đẩy tăng trưởng xanh thông qua cơ chế hợp tác công - tư giữa chính phủ với doanh nghiệp. Tại khu vực châu Á, “Diễn đàn khí hậu Đông Á” đã được tổ chức tại Seoul vào 29/05/2009, các nước trong khu vực trao đổi việc thiết lập các chiến lược tăng trưởng xanh của Đông Á, tạo cơ hội để các quốc gia châu Á có thể chia sẻ kinh nghiệm và chính sách liên quan. “Sáng kiến Seoul về tăng trưởng xanh Đông Á” đã được thông qua trong khuôn khổ diễn đàn này. Tiếp ngay sau Diễn đàn, Hội nghị thượng đỉnh ASEAN - Hàn Quốc (1-2/06/2009, Jeju, Hàn Quốc) được tổ chức xác định phương án tăng cường hợp tác xanh trong thiết lập sự ổn định lương thực và năng lượng - tạo yếu tố cần thiết cho phát triển bền vững của các quốc gia trong khu vực.

 Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã ra tuyên bố chung vào tháng 7/2010 với định hướng: Các đối tác và các tổ chức quốc tế có vai trò quan trọng trong hỗ trợ ASEAN tiến gần hơn với mô hình phát triển “Giảm carbon - Tăng trưởng xanh”. ASEAN sẽ thắt chặt hơn trong hợp tác năng lượng với khu vực Đông Á, trong đó quan tâm nhiều đến cơ chế phát triển sạch (CDM), phát triển năng lượng hạt nhân dân sự… để hạn chế những tác động xấu trong biến đổi khí hậu.

Tại Hội nghị cấp cao Á - Âu (ASEM) được tổ chức tháng 10/2010 ở Bỉ, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đã đề xuất sáng kiến hợp tác Á - Âu về tăng trưởng xanh, được rất nhiều tổ chức và quốc gia thành viên ASEM ủng hộ. Nhiều thành viên ASEM đã đi đầu trong thực hiện xanh hóa nền kinh tế, nổi bật là các chiến lược của Liên minh châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam… EU và các quốc gia này đều coi tăng trưởng xanh là một định hướng phát triển quốc gia trong những thập kỷ tới, đặc biệt là trước hậu quả sâu sắc của cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu. Tháng 10/2011, Diễn đàn Hợp tác Á - Âu về tăng trưởng xanh (Asia-Europe Meeting Green Growth Forum) với chủ đề “Cùng hành động hướng tới các nền kinh tế xanh” được tổ chức ở Việt Nam để tìm các cơ chế hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm phát triển xanh giữa các nước.

Tại Hội nghị Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tháng 11/2011 ở Hawaii (Mỹ), các nhà lãnh đạo APEC đã thông qua Tuyên bố Honolulu, xác định cần phải giải quyêt các thách thức môi trường và kinh tế của khu vực hướng đến nền kinh tế xanh, carbon thấp, nâng cao an ninh năng lượng và tạo nguồn lực mới cho tăng trưởng kinh tế và việc làm; tập trung giảm 45% cường độ sử dụng năng lượng của APEC vào năm 2035 so với năm 2005, kết hợp các chiến lược phát triển về thải carbon trong tăng trưởng kinh tế thông qua các dự án thành phố mẫu carbon thấp…

Ở châu Âu, Đức được xem là quốc gia tiên phong về các chính sách tăng trưởng xanh. Từ năm 2009, bằng nhiều biện pháp và hành động mạnh mẽ, nước này đã giảm 23% lượng khí thải CO2 so với mức của năm 1990; tiêu thụ năng lượng từ năng lượng tái tạo tăng gấp năm lần từ 1990 đến 2010; và, nước này có công suất năng lượng mặt trời lớn nhất thế giới. Năm 2010, Chiến lược tăng trưởng xanh của Đức được xây dựng. Đặc biệt, từ tháng 5/2012-12/2014, một Dự án Mô hình Tăng trưởng xanh của quốc gia đã được xây dựng.

Tại Pháp, các động thái đối với xu hướng tăng trưởng xanh cũng được thực hiện nhiều năm qua. Từ năm 2010, nước này đã tiến hành lập Chiến lược cho nền kinh tế xanh. Một trong những mục tiêu của chiến lược mới là làm cho nhiều sản phẩm và dịch vụ bền vững có thể tiếp cận được với nhiều người hơn và tăng gấp đôi vào năm 2012 khi bán sản phẩm mang nhãn hiệu sinh thái. Đặc biệt, tháng 7/2015, Quốc hội nước này đã chính thức thông qua một cột mốc mới trong luật khí hậu, đó là Chuyển đổi năng lượng cho luật tăng trưởng xanh (ETL). Theo đó, mục tiêu đưa ra đến năm 2050, lượng khí thải carbon sẽ giảm 75%, trong khi tổng mức sử dụng năng lượng ở Pháp phải giảm một nửa. Cho đến nay, đây là mục tiêu hiệu quả mạnh mẽ nhất trên thế giới. Các mục tiêu mới cũng được đặt ra là giảm mức tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch, loại bỏ hạt nhân và tăng cường năng lượng tái tạo.

Ở châu Á, từ năm 2003, Nhật Bản đã ban hành “Chiến lược năng lượng sinh khối” và xây dựng các mô hình đô thị thông minh, đô thị xanh và sinh thái. Không dừng ở đó, đến năm 2008, Chính phủ nước này lại tiếp tục đưa ra “Kế hoạch hành động cho một xã hội carbon thấp”, trong đó đặt trọng tâm vào lĩnh vực sản xuất năng lượng tái tạo như sản xuất năng lượng mặt trời; phát triển các phương tiện vận tải không dùng xăng, thiết kế thế hệ xe mới sử dụng năng lượng điện; thực hiện lối sống giảm khí thải CO2, giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch và tiết kiệm năng lượng để hướng tới giảm khí nhà kính, bảo vệ nền kinh tế và người dân khi giá năng lượng tăng. Cùng với Nhật Bản, Hàn Quốc cũng quan tâm và bắt đầu thực hiện mô hình tăng trưởng xanh từ năm 2008. Hai năm sau, nước này đã công bố “Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp xanh”; trong đó, xác định một kế hoạch chi tiết các chính sách tăng trưởng xanh, tạo ra mô hình phát triển mới của quốc gia. Mục tiêu chung của chiến lược là trở thành nền kinh tế tăng trưởng xanh lớn thứ 7 thế giới vào năm 2020 và thứ 5 về năng lượng xanh vào năm 2050. Ngoài ra, nhiều quốc gia khác ở châu lục như Singapore, Thailand,… cũng đã có những bước đi quan trọng của mình trong việc tiếp cận và vận hành theo xu hướng tăng trưởng xanh.

TS. Đoàn Mạnh Cương,
Văn phòng Quốc hội