Nghề truyền thống trong bản du lịch người Dao đỏ Sa Pa

Cập nhật:
Lượt xem: 340

Âm thanh trầm bổng phát ra từ chiếc trống truyền thống, tiếng chạm khắc leng keng từ những ngôi nhà đang làm nghề chạm khắc bạc, hay tiếng cười đùa nói chuyện rôm rả của các cô, các chị người dân tộc Dao đỏ đang ngồi quây quần thêu thùa trước hiên nhà… là những hình ảnh, âm thanh quen thuộc khi đến với các bản du lịch của người Dao đỏ Sa Pa (Lào Cai).

Người Dao đỏ là một trong 5 nhóm dân tộc thiểu số sinh sống trên địa bàn thị xã Sa Pa, tỉnh Lao Cai. Người Dao là nhóm dân tộc có lịch sử phát triển lâu dài, với kho tàng văn hóa phong phú, phong tục truyền thống còn được giữ gìn và phát triển. Bên cạnh đó, các nghề thủ công truyền thống cũng được duy trì để phục vụ cuộc sống, tín ngưỡng, tôn giáo hàng ngày, cũng như tạo ra các sản phẩm đôc đáo phục vụ khách du lịch.

Nhắc đến nghề truyền thống của người Dao đỏ Sa Pa, có nghề làm trống truyền thống ở xã Tả Phìn, được nhiều du khách trong và ngoài nước thích thú tìm hiểu. Mới đây, nghề làm trống truyền thống của người Dao đỏ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Với người Dao đỏ, trống được sử dụng trong nhiều sự kiện như: Đám cưới, đám ma, lễ cấp sắc… Tiếng trống được hiểu như tín hiệu kết nối cõi dương với cõi âm, với thần linh, báo hiệu với tổ tiên những việc hệ trọng đang diễn ra trong gia đình.

Nghề làm trống truyền thống của người Dao đỏ Sa Pa đòi hỏi người thợ phải có kỹ thuật khéo léo và kinh nghiệm. Cũng giống như nhiều loại trống khác, mặt trống được làm từ da trâu, da bò nhưng có độ mỏng vừa phải, nếu dày quá phải được bào mỏng đi mới dùng được. Những loại trống khác thường đóng đinh để ghim da vào tang trống nhưng người Dao nơi đây lại dùng dây mây để cố định. Những sợi mây được cố định vào da hai bên mặt trống, sau đó đan vắt chéo nhau để giữ cho mặt trống thật căng. Đặc biệt, trống của người Dao còn có các thanh gỗ dăm găm đều xung quanh tang trống, vừa để trang trí, vừa để căng lại mặt trống sau thời gian dài sử dụng. 

Ngoài những kỹ thuật từ đôi bàn tay khéo léo, người thợ làm trống cũng cần có khả năng nghe và kinh nghiệm thẩm âm tốt để tạo ra những chiếc trống có âm thanh trầm bổng, vang xa mà đứng gần không bị chói tai. Ngày nay, bên cạnh việc sản xuất để phục vụ trong các nghi lễ của dân tộc mình, người Dao đã sản xuất trống với nhiều kích thước khác nhau, đẹp mắt hơn để làm đồ trang trí theo các đơn đặt hàng, góp phần cải thiện cuộc sống.

Nghề chạm khắc bạc truyền thống cũng là một nghề có từ lâu đời của người Dao. Trước đây nghề chạm khắc bạc chủ yếu là để tạo ra những bộ trang sức, những phụ kiện trang trí trên bộ quần áo truyền thống của người Dao, hay những đồng bạc trắng. Nghề chạm khắc bạc cũng đòi hỏi sự kỳ công, tỉ mỉ cũng như kinh nghiệm được truyền thụ qua nhiều thế hệ. Từ các khâu chọn bạc, nung bạc đều được những người có nhiều kinh nghiệm thực hiện. Khâu chạm khắc cũng được thực hiện hoàn toàn thủ công đòi hỏi thời gian và sự công phu từ những đôi bàn tay tài hoa để tạo ra những họa tiết tinh xảo và tạo hình sắc nét.

Các loại thuốc lá, thuốc gia truyền của người Dao luôn được nhiều khách du lịch lựa chọn làm quà tặng

Mỗi họa tiết, hoa văn được chạm khắc đều có ý nghĩa liên quan đến đời sống sinh hoạt hàng ngày của người Dao. Theo kinh nghiệm truyền thống, sau khi chạm khắc xong người Dao sẽ dùng một loại cây rừng để tráng qua bạc nhằm tạo độ trắng sáng và hoàn hảo cho sản phẩm. Những người Dao còn giữ gìn và phát triển nghề chạm khắc bạc truyền thống đã tạo ra nhiều mẫu sản phẩm với họa tiết cách tân, kiểu dáng bắt mắt để bán cho khách du lịch. Họ chỉ sử dụng bạc nguyên chất để giữ gìn uy tín nghề truyền thống của mình.

Đến với du lịch bản làng người Dao đỏ ở Sa Pa, không thể không nhắc đến nghề thêu trang phục truyền thống vẫn được duy trì bởi những người phụ nữ chăm chỉ và cần mẫn. Hình ảnh những người phụ nữa Dao đỏ trong bộ trang phục truyền thống rực đỏ khắp bản làng. Để tạo ra một bộ trang phục truyền thống hoàn thiện cho mình, mỗi người phụ nữ phải mất thời gian lên đến cả năm. Bộ trang phục truyền thống người Dao được tạo lên từ 4 mầu chính: Đỏ, trắng, đen, vàng được thêu hoàn toàn thủ công trên chất liệu vải lanh.

Trải qua các thế hệ, người già truyền dạy cho người trẻ kinh nghiệm, kỹ thuật thêu thùa các hoa văn, các em gái 9-10 tuổi đã thành thạo các thao tác thêu cơ bản. Với phụ nữ người Dao, khả năng thêu thùa như là một dẫn chứng cho hình ảnh người phụ nữ đảm đang cần cù chịu khó. Các cô gái người Dao phải tự tay thêu cho mình bộ trang phục truyền thống để diện trong ngày cưới của mình. Trên trang phục của người Dao có các hoa văn chủ đạo như: Chữ vạn, cây thông, hình con chim, hình người… tất cả các họa tiết được thêu thùa đều chuyển tải những bản sắc văn hóa độc đáo và mong muốn của người Dao trong cuộc sống sinh hoạt. Người phụ nữ Dao đỏ làm việc mọi lúc mọi nơi, nên đi đâu họ cũng mang theo kim chỉ trong người. Tranh thủ những lúc nghỉ giải lao khi làm việc trên ruộng, trên nương, hay lúc địu con… họ cũng mang vải ra thêu tạo lên những hình ảnh thật đẹp, thật ấn tượng trong lòng du khách. Người phụ nữ Dao cũng khéo léo tạo ra những sản phẩm thêu thùa nhỏ như: khăn quàng, ví cầm tay, túi xách với hoa văn, họa tiết truyền thống để tạo ra những món quà lưu niệm cho du khách. Các loại thuốc lá, thuốc gia truyền của người Dao luôn được nhiều khách du lịch lựa chọn làm quà tặng

Dạo quanh bản làng người Dao đỏ, ngắm nhìn cuộc sống sinh hoạt hàng ngày diễn ra, lắng nghe những âm thanh văng vẳng từ những gia đình làm trống, chạm khắc bạc truyền thống, hay những đôi tay khéo léo đang sáng tạo lên những bức tranh thổ cẩm sống động, sẽ làm cho chuyến du lịch của bạn thêm phần thú vị và cảm nhận những giá trị văn hóa truyền thống độc đáo của đồng bào dân tộc Dao.

Nguồn: Trung tâm TTXTDL tỉnh Lào Cai