Hà Nội: Tạo sinh khí mới cho làng nghề

Cập nhật:
Lượt xem: 817

Trong số tiềm năng của ngành công nghiệp văn hóa Hà Nội, làng nghề truyền thống được coi là một điểm nổi bật. Tuy nhiên, hiện nay nhiều làng nghề của thủ đô gặp khó khăn, mai một, có nguy cơ biến mất, đòi hỏi phải có chiến lược đột phá, phát triển nguồn nhân lực sáng tạo dựa trên bản sắc địa phương.


Khơi dậy sức sáng tạo nhằm phát triển làng nghề. Ảnh: baodautu.vn

Nhiều làng nghề thiếu sức sống 

Hà Nội có tới 1.350 làng nghề, trong đó 308 làng nghề truyền thống, với số lượng làng nghề và nghệ nhân đông nhất cả nước. Theo thống kê của UBND TP. Hà Nội, năm 2018, tổng doanh thu trực tiếp từ làng nghề truyền thống và các làng có nghề của thành phố đạt khoảng 983,5 triệu USD (chưa bao gồm phần doanh thu gián tiếp do khu vực nghề thủ công truyền thống và nghệ thuật dân gian tạo ra), với tổng số gần 1 triệu lao động trực tiếp; kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng thủ công mỹ nghệ đạt 192 triệu USD. Điều đó cho thấy đóng góp của làng nghề với công nghiệp văn hóa Hà Nội.

Tuy nhiên, tại tọa đàm “Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021 - 2025 định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” do Thành ủy Hà Nội tổ chức mới đây, các chuyên gia cho rằng, hơn 20 năm nay các làng nghề truyền thông gần như không có sự phát triển đột phá, mà còn mai một, thậm chí biến mất. Nguyên nhân chính là thiếu chiến lược phát triển, kế hoạch để thúc đẩy, hỗ trợ và phát triển làng nghề. Sự lạc hậu, thiếu tính áp dụng công nghệ mới trong sản xuất, khả năng sáng tạo hạn chế, tiếp cận thị trường thụ động, phạm vi quảng bá hẹp... đã không cho thấy cơ hội phát triển ngoài những hình ảnh đơn điệu, cũ kỹ.

Cũng như các sản phẩm công nghiệp văn hóa nói chung, sản phẩm làng nghề thiếu sự độc đáo, tính ứng dụng và cách thể hiện sống động bản sắc văn hóa. Do đó, chưa đáp ứng nhu cầu hưởng thụ và tiêu dùng văn hóa ngày càng cao của người dân trong nước, chưa tạo nên làn sóng tiêu dùng của khách du lịch.

Sáng tạo dựa trên bản sắc

“Trong những năm 1990 - 2010, nghề rèn Đa Sỹ có bước phát triển mạnh mẽ, nhưng từ năm 2011 đến nay tốc độ phát triển chững lại và giảm dần; làng nghề đứng trước nguy cơ bị mai một” - Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Đa Sỹ Hoàng Quốc Chính chia sẻ. Ông cho rằng, hạn chế lớn là chất lượng nguồn lao động tại làng nghề chưa cao, đa số không qua đào tạo nên gặp nhiều khó khăn khi tiếp thu công nghệ mới. Hiện nay, trong làng nghề có những nghệ nhân tay nghề giỏi, thợ thủ công có kỹ thuật cao, cải tiến mẫu mã, tạo ra được những sản phẩm độc đáo mang đậm yếu tố truyền thống; có những chủ cơ sở sản xuất có quy mô lớn, lực lượng lao động dồi dào, cơ cấu lao động trẻ, có khả năng thích ứng với những điều kiện mới. Tuy nhiên, việc truyền nghề, dạy nghề, nhân cấy nghề hoặc trao đổi kinh nghiệm về kiến thức sản xuất kinh doanh thì lại rất hạn chế...

Còn theo ông Đỗ Trọng Đoàn, làng nghề sơn mài Hạ Thái, xã Duyên Thái, huyện Thường Tín, số thợ tay nghề cao chỉ chiếm khoảng 30% lao động tại làng, còn lại phần đông không đáp ứng được các công đoạn sản xuất khó, đòi hỏi tính tỉ mỉ và chất lượng cao. Trong khi đó, quá trình tạo ra sản phẩm đòi hỏi phải có tay nghề cao, bề dày kinh nghiệm, tâm huyết với nghề của những nghệ nhân, người thợ lâu năm. Đây cũng chính là những hạt nhân duy trì nét độc đáo của làng nghề và là sự khác biệt của các sản phẩm làng nghề.

Bên cạnh các chính sách đặc thù hỗ trợ cơ sở sản xuất làng nghề về vốn, mặt bằng sản xuất, công nghệ, thiết kế, quy hoạch nhiều cụm công nghiệp làng nghề... Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội Hà Thị Vinh kiến nghị, để tạo điều kiện cho các làng nghề phát triển bền vững, thế hệ trẻ có cơ hội hành nghề, gìn giữ và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc ngay trên chính quê hương, nên chăng thành phố cho chủ trương để các trường, trung tâm đào tạo nghề biên soạn giáo trình riêng chú trọng cho học viên về môn thiết kế sản phẩm trên máy và các kỹ năng chuyên sâu cho từng dòng sản phẩm. Thành phố nên có nguồn quỹ để cấp học bổng hoặc cho vay không lãi giúp nhiều người có cơ hội học nghề.

Các cuộc thi thiết kế sản phẩm quà tặng du lịch cũng cần được tổ chức nhằm lựa chọn sản phẩm đặc trưng tiêu biểu đáp ứng nhu cầu mua sắm lưu niệm của du khách khi đến Thủ đô, đồng thời khơi dậy sức sáng tạo của nghệ nhân, thợ giỏi, các nhà thiết kế, học sinh, sinh viên, nhà nghiên cứu trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ trên địa bàn và cả nước. Gắn sản xuất với giữ gìn bản sắc văn hóa, lịch sử phát triển làng nghề, mỗi làng nghề là một địa chỉ văn hóa...

Hà Nội đã có kế hoạch triển khai xây dựng Nghị quyết chuyên đề “Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô, giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Theo bà Hà Thị Vinh, đây là cơ hội vàng để lãnh đạo thành phố quan tâm, xây dựng bằng được chiến lược và tầm nhìn cho nhiều năm sau để các chủ thể trong các làng nghề truyền thống có cơ hội cùng gìn giữ, bảo tồn và phát triển nghề của ông cha, tổ nghiệp; xây dựng sản phẩm phục vụ du lịch cộng đồng trong các làng nghề truyền thống, đóng góp phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô.

Thảo Nguyên

Nguồn: daibieunhandan.vn