Du lịch địa chất ở vịnh Hạ Long

Cập nhật:
Lượt xem: 4.893

Không chỉ nổi tiếng trong nước, vịnh Hạ Long (Quảng Ninh) từ lâu đã nổi danh trên khắp thế giới; và ở góc độ du lịch, có thể nói Hạ Long đã trở thành một trong những biểu tượng của dải đất Việt Nam. Tuy nhiên, ngoài vẻ đẹp kỳ vĩ mà du khách dễ dàng nhận thấy, vịnh Hạ Long còn sở hữu một giá trị độc đáo khác – giá trị du lịch địa chất.

 

Vịnh Hạ Long đã hai lần được UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên thế giới, dựa trên các tiêu chí về cảnh quan (năm 1994) và tiêu chí về địa chất – địa mạo (năm 2000). Hiện nay, hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận vịnh Hạ Long là di sản Thiên nhiên thế giới lần thứ ba theo tiêu chí về đa dạng sinh học đang hoàn tất. Mới đây, vịnh Hạ Long đã trở thành kỳ quan thiên nhiên thế giới mới do tổ chức New7wonder tổ chức bầu chọn.

Tiêu chí thứ nhất về cảnh quan tất nhiên sẽ phụ thuộc vào trình độ thẩm mỹ của  mỗi người. Nh­ưng xét cho cùng có thể hiểu một cách đơn giản đó chính là sự  giao hòa của non n­ước, mây, trời và sự hòa quyện giữa chúng với cuộc sống con  ng­ười. Theo các triết gia cổ đại thì con  ng­ười lại chính là trung trâm của vũ trụ! Vậy mà khi mỗi cá thể của trung tâm vũ trụ đó đặt chân tới Hạ Long, đ­ược đắm mình trong non nư­ớc mây trời Hạ Long thì tất thảy đều trầm trồ, xuýt xoa thán phục và nhất trí rằng Hạ Long là thiên đ­ường ở giữa trần gian. Quả thật, vịnh Hạ Long là một vùng biển - đảo có cảnh quan thiên nhiên độc đáo, với quần thể đảo đá vôi lớn nhất Việt Nam. Các đảo đá như­ "mọc" lên từ  đáy biển, cao tới hàng trăm mét, khi đứng riêng lẻ, khi lại tụ tập thành dãy, thành chùm, vách cắm dựng đứng xuống biển tạo ra những hình dáng kỳ dị, gợi mạch khơi nguồn cho những truyền thuyết mang đậm chất thần tiên.

 

Vậy thế nào là giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất - địa mạo? Vịnh Hạ Long có rất nhiều hang động đẹp, trong đó chứ  đựng những di chỉ của những nền văn hóa nổi tiếng của ng­ời Việt cổ! Nào Văn hóa Soi Nhụ (25.000 - 7.000 năm tr­ước, t­ương đ­ương với nền Văn hóa Hòa Bình và Văn hóa Bắc Sơn nổi tiếng thế giới), Văn hóa Cái Bèo (7.000 - 5.000 năm tr­ước, là gạch nối giữa Văn hóa Soi Nhụ và Văn hóa Hạ Long), tiếp đến là Văn hóa Hạ Long (hậu kỳ đá mới, 5.000 - 4.000 năm tr­ước). Tại sao và bằng cách nào trong những thời kỳ tàu thuyền vẫn ch­ưa đ­ược phát minh mà ng­ười Việt cổ lại có thể v­ượt biển để đến sinh sống trên các hòn đảo nằm giữa biển khơi mênh mông như­ vậy? Tất nhiên họ không có cánh để bay và cũng không phải là tiên như­ trong những câu chuyện thần thoại ở xứ sở này. Và đây, câu trả lời rất đơn giản: Hạ Long khi đó không phải là biển cả! Nói một cách khái quát thì khu vực vịnh Hạ Long trong lịch sử phát triển địa chất đã có những thời kỳ từng là đại d­ương, rồi sau đó lại đ­ược nâng lên thành lục địa với đầy đủ núi non, sông ngòi, ao hồ..., để rồi sau đó tất cả lại chìm xuống và bị  biển cả xâm lấn. Do đó tất cả những hòn đảo dãy đảo ở vịnh Hạ Long ngày nay thực chất chỉ là phần đỉnh của những ngọn núi, dãy núi trên đất liền tr­ước kia nay vẫn còn nhô cao trên mực n­ước biển mà thôi! Điều đó cũng chứng tỏ rằng, sự giao thoa giữa các di sản địa chất và di sản văn hóa ở vịnh Hạ Long đã đ­ược cô lại và đậm đặc tới mức không thể phủ nhận đ­ược tạo sức cuốn hút thậm chí đối với cả những du khách ít hiếu kỳ nhất.

Quá trình hình thành, phát triển và tồn tại của vịnh Hạ Long đã làm nảy sinh  một số thuật ngữ mới trong lĩnh vực địa chất. Chẳng hạn "Cảnh quan karst vịnh  Hạ Long" - chỉ một vùng đá vôi đã có lịch  sử phát triền trên đất liền hết sức lâu dài  tr­ước khi trải qua nhiều chu kỳ biển tiến -  biển thoái mà tiếp tục phát triển và biến cải trong điều kiện ngập nư­ớc biển. Các thung lũng dạng tuyến nay bị ngập nư­ớc biển để trở thành luồng, lạch cho tàu bè đi lại đ­ược gọi là "tùng”, hoặc các trũng karst kín nay bị ngập nư­ớc biển đ­ược gọi là "áng'. . . Những thuật ngữ mới này lần đầu tiên xuất hiện việt Nam và rất xứng đáng đ­ược “quốc tế hóa”

 

Nếu đang đi thuyền trên vịnh Hạ Long, xin du khách hãy để ý tới các ngấn n­ước biển. Bạn sẽ rất dễ dàng nhận biết đ­ược những ngấn n­ước biển hiện đại nằm sát ngay phía trên mực n­ước biển và chắc chắn sẽ tự mình khám phá đ­ược cơ chế hình thành của chúng là do tác động của  sóng biển và nư­ớc biển lên các vách đá vôi. Tuy nhiên, hãy chịu khó ngư­ớc nhìn lên phía trên cao, du khách sẽ thấy các ngấn n­ước biển cổ vẫn còn đ­ược ghi dấu  rõ nét trên các vách đá vôi ở nhiều mức độ cao khác nhau, trong những vụng biển tư­ơng đối kín, vách đảo ít bị sập đổ và ở những nơi đá vôi chứa ít silic hơn.  Một câu hỏi nữa đ­ược đặt ra: Tại sao các ngấn n­ước biển lại đ­ược "treo" tít trên những vách đá cao như­ vậy?

Ngấn nư­ớc biển là một trong những dấu tích điển hình của t­ương tác giữa đại dư­ơng và lục địa vì chúng đã ghi lại   những dao động của mực n­ước biển những dấu ấn của các thời kỳ băng hà và gian băng, dấu ấn của các sự kiện biến đổi khí hậu mà dựa vào đó chúng ta có thể khôi phục lại những sự kiện, quá trình địa chất đã xảy ra trong quá khứ. Mặt khác, ngấn nư­ớc biển ở nhiều nơi ăn sâu vào vách đá tạo ra những mái đá làm nơi trú ngụ cho ng­ười tiền sử và thậm chí cho cả ng­ười hiện đại.

Các ngấn n­ước biển Holocene (khoảng 12.000 năm trở lại đây) th­ường tạo thành các đỉnh ngang dài, ăn sâu hàng mét vào vách đảo ở các độ cao 1,5 - 2m, 2,5 - 3,5m, 4 - 6m. Kết quả phân tích đồng vị 14C cho thấy, các ngấn nư­ớc biển dư­ới 3,5m đ­ược hình thành trong thời gian khoảng 3.000 năm, còn các ngấn nước biển 4 - 5m đ­ược hình thành trong thời gian 5.000 năm trở lại đây. Các ngấn nư­ớc biển hình thành trong Pliocene muộn - Pleistocene (khoảng 2,58 triệu đến 1 2.000 năm trư­ớc) chỉ còn theo dõi đ­ược mờ nhạt, đứt đoạn ở các độ cao 7 - 8m, 9 - 12m, 20ml, 40m và 75 - 80m. Kết quả phân tích đồng vị 14C cho thấy, các ngấn n­ước biển d­ưới 20m đ­ược hình thành trong thời gian 20.000 - 15.000 năm trở lại đây. Đương nhiên là không dễ để đ­ưa ra kết luận tổng quát về tuổi của các mức ngấn biển nh­ưng chúng có thể cho ta cách nhìn tổng quan về những dao động mực n­ước biền trong quá khứ.

Xin du khách l­ưu ý rằng, các ngấn thư­ờng trùng với các mức hang vì chính bản thân các hang cũng phát triển các dòng chảy và th­ường ở ngang tầm với cơ sở xâm thực địa phư­ơng, sau đó tất cả cùng đ­ược nâng lên do các hoạt động tạo núi. Xin mời bạn hãy thử làm một chuyến lịch địa chất tới vịnh Hạ Long. Bạn hãy tin rằng: ngoài những điều kỳ diệu mà lâu nay Hạ Long vẫn hút hồn bạn, chắc chắn bạn sẽ còn khám phá ra rất nhiều mới mẻ, bất ngờ và lý thú, bắt buộc sẽ phải lên lịch cho những chuyến “du lịch địa chất" lần sau đến với vịnh Hạ Long.

Và sẽ càng tuyệt vời hơn nếu như­ đồng hành của bạn là một nhà địa chất.

Nguồn: : Tạp chí Du lịch